Touelladenn Claude

– Tarzh : The Claude Delusion

Unan eus an arvezioù ne vez ket merzet gant kalz a dud pa zeuer da vezañ ateb eo an doare ma cheñch da welet un enkas. Ma kredez en un Doue hollc’halloudek, hollvezant, neuze eo an enkasoù unan eus krouidigezhioù youlek Doue, ar pezh a dalvez eo bet dibabet al livioù kaer a dorre en ouzhpenndouar teñvalaat evit produiñ an efed-se.

Sellet ouzh un tolead-heol gant ar feiz a zo kejañ gant ober youlek ur spered all. Sellet ouzh an hevelep tolead-heol hep feiz a zo sellet ouzh un dra bennak souezhus, kaer, ha goullo memes tra ; n’eo ket goullo a vurzhud pe a gaerded, met goullo a bal. Den ebet n’en deus lakaet an heol-se en oabl, den ebet n’en deus dibabet e livioù e-keit ha ma’z ae war e ziskar. Gallout a ra bezañ kaer c’hoazh, met ur gaerded disheñvel-mik eo, en he diazez.

Bez’ ez eus ur c’houezh-heol a zo e-kreiz etre ur c’houezh-heol relijiel hag ur c’houezh-heol ateist : un daolennadenn gant un arzour eus ur c’houezh-heol. Kement-se a ziskouez dibaboù un den all, ur spered all, ha d’an nebeutañ, e oa ar spered-se o komz gantañ e-unan, o klask tennañ un dra bennak eus diabarzh ar spered evit he lakaat er-maez anezhañ.

Alies-tre, ar spered en deus renet war tapout ar c’houezh-heol a felle dezhañ lavarout un dra bennak d’an dud all, marteze deoc’h zoken (soñjit en un den kar a gas deoc’h ur poltred eus ur c’houezh-heol tapet gant ur pellgomz-foto). Ar livadur pe ar poltred-se n’eo ket divin marteze, met youlek eo da vat. Sellet ouzh ul livadur eus ur c’houezh-heol – pe zoken ouzh ur poltred eus ur c’houezh-heol – a dalvez kement ha sellet ouzh un dra bennak en deus unan bennak dibabet ober.

Ne skliserez ket evit krouiñ dre zegouezh ur goulzadenn-livadur. N’eo ket dre zegouezh e vez graet goulzadennoù-livadur. Un dra bennak he deus ar goulzadenn-livadur da lavarout.

Kompren an intensionoù eo preder prederiat hor spered. An dra-se eo a vir ouzhimp a vervel en ur gwallzarvoud, hag a ro tro deomp da c’hounit ouzh ar poker. An alc’hwez eo evit ar garantez hag ar gerentiezh, evit ur mererezh efedus hag evit "merañ gant e renerez". Setu perak e vezomp fuloret gant an dud, ha perak e pardonomp dezho.

Setu perak e talm kalon hor c’halon gant an dudennoù en ul levr pe war ur skramm. Ar poent-loc’hañ emgefreek ha didrec’hus eo evit pep emgav gant ur barzhoneg, ur ganaouenn, ul levr pe ur c’hizelladenn. An diforc’h diazez-holl eo etre ur c’hizelladenn gwezenn hag ur wezenn : ar wezenn he deus kresket hec’h-unan-penn, tra m’eo bet graet ar c’hizelladenn a-ratozh-kaer gant un den all gant ur spered all.

Ar reaksion-se da lakaat un youl a zispleg perak eo ken tabutet, ken dedennus, ha ken iskis an IA. Termeniñ a ra Mark Fisher an iskiantez evel "pa vez un dra bennak war wel el lec’h ma ne zlefe bezañ netra, pe pa ne vez netra war wel pa zlefe bezañ un dra bennak" :
https://www.programmablemutter.com/p/large-language-models-are-uncanny

Sellet ouzh un destenn pe ur skeudenn krouet gant un IA a dalvez kement ha sellet ouzh un dra bet eztennet, ha n’eo ket dibabet. Gallout a reer touellañ ur reizhiad IA ha goulenn digantañ krouiñ ur skeudenn eus un tolead-heol, ha ne vo emdroet youl ebet gant se, eus tu den ebet.

N’eo ket un dra hon defe skiant-prenet gantañ. Pa welomp un daolenn e komprenomp diouzhtu, hep soñjal, ez eus un daoler a-dreñv dezhi. Pa lennomp ul levr e lakaomp, hep soñjal, youl an aozer e gerioù. Pa gomzomp e savomp ent-refleks un deorienn diwar-benn ar spered a ren an hanterenn all eus ar gaoz.

Met ne c’hallomp ket ober kement-se gant an IA. An neb a gompren penaos ez a en-dro ar reizhiadoù deduñ stadegel hep teorienn a anvomp "IA" (evit ar poent) a gompreno ez int reizhiadoù na c’hallont ket kaout youl, ha n’o deus netra da sevel youl :
https://pluralistic.net/2026/09/18/surprise/#wow-signal

Daoust da se, diaes eo (pe marteze dibosupl) chom hep reiñ ar youl da draoù a seblant kaout youlidi. Soñjit en ho respont fromel emgefreek ha didrec’hus d’an tudennoù faltazi a gavot el lennegezh. Iskis eo kaout tristidigezh pe levenez evit tud ijinet. N’int ket gwirion, ha gouzout a rit n’int ket gwirion, ha koulskoude e c’hallit bezañ fromet betek daeroù gant o stad truezus.
An skiant-prenet estetek-se eus al lennegezh a zeu diwar un tro-kaer emglevet en hor refleks da lakaat speredoù denel en traoù a zo peurliesañ frouezh ur youl denel. Pa santomp youl un den all – e c’herioù pe e oberoù – e klaskomp kompren piv int, penaos en em santont, ha perak e reont evel ma reont:
https://genius.com/David-byrne-and-ghost-train-orchestra-she-explains-things-to-me-lyrics

Ober a reomp kement-se memes pa vezomp tal-ouzh-tal gant prouennoù gerioù pe oberoù ar re all hepken, evel pa zeskriv ur mignon un emgav gant un den dianav. Evit ho spered prederiet, a glask an abegoù, an aozer a zeskriv oberoù tud faltaziek zo ur sinal na c’haller ket herzel outañ evit lakaat ar gozh mekanik empatiezh da vont en-dro ha kregiñ da glask en em lakaat e kroc’hen tud an istor :
https://locusmag.com/feature/cory-doctorow-stories-are-a-fuggly-hack/

"Kaozeal" gant un IA a dalvez kement ha kenderc’hel un diviz gant un dudenn faltaziek, ha n’eo ket gwirionoc’h eget an dud faltaziek en ur romant. E gwirionez, an chatbot a zo nebeutoc’h gwirion eget an dudenn, rak an dudenn a zo frouezh ur spered all, tra m’eo gerioù an chatbot frouezh oberatadennoù matematik kemplezh kaset da benn war ur bank-titouroù ramzel ennañ an holl c’herioù bet lavaret gant an dud, renket hervez o frekañs an eil e-keñver egile.

Pa vez krouet un dra bennak kaer pe heverk gant ar jedadurioù-se, eo evel ur c’houezh-heol : ne vern pegen heverk e vefe, goullo eo. Den ebet n’en deus dibabet al livioù-se. Den ebet n’en deus dibabet ar gerioù-se.

Da lavaret eo, pa eskemmomp gant un IA, e halusinomp an den a zo en tu all d’an eskemm. Kalz stankoc’h ha kalz heuliadekoc’h eo an halusinadennoù-se eget forzh peseurt "halusinadennoù" krouet gant un NA (gwelloc’h eo o envel "fazioù" pe "sioù").

Dre chañs, evit an darn vrasañ ac’hanomp, e ya da vanañ kreñvder an halusinadennoù-se gant an amzer, ha keit ha ma tigresk ar c’hreñvder-se, e cheñch ivez natur an halusinadennoù-se.

Evel ma kav aes d’an darn vrasañ ac’hanomp lakaat a-gostez an fromoù a vez broudet gant stad truezus tudennoù faltazius al lennegezh, o lakaat da gontañ evel o doa nebeutoc’h a bouez hag a "wirvoud" eget an fromoù a santomp e-keñver stad truezus tud gwirion a anavezomp, evel-se, evit an darn vrasañ ac’hanomp, eo teñvalaet ar skiant-prenet eus an danvez krouet gant an IA dre adober anezhañ.

Ma c’hentañ darempredoù gant testennoù ha skeudennoù krouet gant an IA a zegase din ur seblant, o tont eus an tensiñ etre al lodenn eus ma spered a ouie e oa an disoc’h-se eus oberiadurioù matematikel, hag al lodenn all a zalc’he start e rank ur livadur kaout ul livour, ur rannbennad kaout ur skrivagner, hag ur gaoz kaout un interlocutor.

Pa soñjan en-dro er souezh a santen d’ar mare-se, e komprenan e oa kaset dreist-holl gant pegen mat e oa an disoc’h e-keñver ma gortozennoù diwar-benn pegen mat e c’halle bezañ frazennoù ha skeudennoù deuet eus ar matematik.

Nevezenti an skiant-prenet-se he deus va lakaet da notenniñ disoc’h ar mekanik war ur gwareg : "N’eo ket souezhus e tañsfe mat an arzhed o tañsal, souezhus eo e tañsfe an arzhed zoken." Met gant an adober, eo aet ar brouadenn war ziskar. Un diouer a weadenn digredus zo gant an disoc’hoù-se. Louster ar prosez hag ar mediaoù krouet gant an IA a laka anezho da vezañ boutin-spontus. Labour marc’had-mat eo.
Evit ar pezh a vez c’hoazh souezhet gant an IA, ar souezh a zeu eus kement a louster a zo en hor bed gwirion. Ar fed ma c’hall an IA ober gant rakweledurioù statistikel evit respont da c’houlennoù pe kaout kaozeadennoù a ziskouez deomp un dra bennak a-bouez diwar-benn pegen reoliek eo hor bed gwirion. Ne brou ket ez eo ar rakweledurioù statistikel an hevelep tra hag ar c’hompren:
https://pluralistic.net/2026/09/18/surprise/#wow-signal

Evel-just, seul vuioc’h a anavezout a reer diwar-benn un danvez, seul nebeutoc’h a gredusted a zo e respontoù an IA. Un arbennigour eo an hini a anavez munudoù an danvez : gouest eo ar geginerien da deuziñ ur pikig spisoù, ar livourien da verzhout an taolioù broust, hag an dañserien da zispennañ ar gorolladurezh e fiñvoù hiniennel.

An deiz all, un den bennak a oa souezhet-kaer ganin gant perzh an evezhiadennoù reizhañ a vez roet dezhañ gant an IA evit e skrid, o lavarout e ro ur c’hinnig evel "Lavar din petra a vank din" alioù "a blijfe kalz d’ur c’helenner skol-veur en defe roet ur skrid-arnod da ober." O komz evel unan bennak en deus kelennet kalz a skrivagnerien ha roet kalz a evezhiadennoù, e soñj din emañ an den-se o c’hreskiñ kalz re an entan a vefe gant ur c’helenner skol-veur o welet an evezhiadennoù krouet gant an IA en deus bet war e arnodskrid.

Ar wirionez eo e ra ar skrivagnerien n’int ket arbennik dreist-holl ar memes seurt fazioù en o skridoù, hag an darn vrasañ eus ar c’helenn-skrivañ a zo kinnig kuzulioù adlavarus ha hogos heñvel d’ar skrivagnerien a ra ar memes seurt fazioù-kregiñ o doa graet o c’henseurted, a reont pe a raint.

Mestroniañ diazezoù ar skrivañ mat a zo un afer a bleustr hag a evezhiadennoù, hag an darn vrasañ eus an evezhiadennoù-se a zo stank. Ar pezh a ra ur c’helenner skrivañ dispar – hag a sikour da sevel skrivagnerien dispar – eo merzout an elfennoù nann-standard e labour ur studier a c’haller diorren evit sevel ur vouezh dibar ha galloudus. An holl a c’hall ho sikour gant al lodennoù aes eus an hent evit dont da vezañ ur skrivagner gwelloc’h. Ur c’helenner mat hepken a c’hall ho sikour da gavout ha da finvidikaat an neuz a raio ac’hanoc’h ur skrivagner dibar.

Diaes-kenañ eo kavout an neuz-se e skridoù an deraouidi, rak leun-chouk eo o labour gant fazioù boutin-holl an dianavegezh, fazioù a c’hall an IA en em virout diouto en un doare fizius pa brodu testenn. Met ar brosezenn krouet gant an IA n’he deus hini ebet eus an elfennoù-roud ispisial-se, ha ne c’hall ket o detektiñ kennebeut. Kement a zifredoù zo etre ar roudoù-se hag an IA ma rontadenn a ra anezho bepred a-raok kregiñ da jediñ.

Seul vuioc’h e kejomp gant IAoù o deus levnelaet an doare gweadenn omp boas outi, seul nebeutoc’h e vezomp techet da halusinennan un youl-ober, ha seul nebeutoc’h e spontont ac’hanomp. An darn vrasañ ac’hanomp a ya da vezañ ateourien an IA tamm-ha-tamm, ha gwelet e vez ar solstisoù kentoc’h evel frouezh nann-youlek ar fizik eget evel frouezh youlek speredoù.

Daou skoilh bras zo da an ateouriezh IA-mañ. Da gentañ : evit an darn vrasañ ac’hanomp, ar fed na c’hallomp ket kompren peseurt seurt youl-ober a ya e-barzh lodennoù obererezhioù dianav a laka an traoù da vezañ aes deomp soñjal, bep tro ma welomp an trevell-se o vezañ kaset da benn er bed, e rank bezañ youlek, hag abalamour da se e rank kaout un youler. En ur mod all : an darn vrasañ ac’hanomp ne vez ket o tremen amzer e kendalc’hioù hackerien, setu perak hon eus poan o kompren ar mennozh a hac’hañ hep hackerien :
https://pluralistic.net/2026/09/12/god-in-the-box/#llms-are-fake

Met un eil skoilh a zo a laka anezhañ da vezañ diaes evit un is-strollad bihan met pouezus eus an denelezh da gompren n’eo ket tud ar c’hatbotoù : ar miliarderien, evito n’eo ket un den gwirion an darn vrasañ eus an dud. An solipsisted-se a wel ar c’hatbotoù evel kevatal (pe zoken uheloc’h) d’an dud, peogwir ne gredont ket eo tud da vat an darn vrasañ eus an dud kennebeut :
https://pluralistic.net/2026/05/13/vibe-governance/#k-hole

E-pad hogos holl istor hor spesad, an traoù a hañvale goulenn un youl o doa atav un den a youle.

E kalz mareoù ha lec’hioù (ha memes bremañ, evit kalz a dud), eo naturel ha mat ober evel pa vije un doare personelezh hag un youl bennak gant ar bed naturel, ha dre se e vije dellezek da vezañ kemeret e kont a-fet moral. Ar luskad "gwirioù evit an natur" en deus graet araokadennoù bras en ur astenn ar personelezh d’al loened ha d’an ekoreizhiadoù.

Met reiñ personelezh d’ar c’hatbotoù n’eo ket heñvel tamm ebet ouzh reiñ personelezh d’an natur. E gwirionez, n’eo ket kenglotus tamm ebet gant ar "gwirioù evit an natur". Soñjit en euzhusted a zo ar "personelezh embregerezh" : en ur astenn ar personelezh d’ar savadur denel-mañ, hon eus krouet ur bed ma c’hall stummoù buhez artifisiel – embregerezhioù gant atebegezh vevennet – distrujañ an natur ha kas al loened da zispariñ.

Ma astennomp ar personelezh d’ar patromoù IA-se a zistruj an hin hag a lonk an dour, e c’houlenno o personelezh aberzh al loened, ar bed naturel, hag hor yec’hed-mat deomp-ni :
https://pluralistic.net/2026/04/15/artificial-lifeforms/#moral-consideration

Ar c’hatbotoù a zo burzhudoù ar matematik, ha se a zo a-walc’h. N’o deus ket ezhomm da vezañ tud. O kemer anezho evit tud (pe zoken o c’hounit evel tud) a laka deomp da vezañ dic’houest da zispartiañ an traoù talvoudus a c’hallont ober diouzh ar gaspilh, an vilentez hag ar fallentez a zispakont ken aes er bed.

Krediñ a ran eo dibosupl sevel ur chatbot gant an teknikoù a anvomp "IA" hiziv an deiz, unan na "hallusinefe" ket. Koulskoude, posupl eo ha ret eo deomp paouez da hallusinout diwar-benn an IA.